РАҲБАР ШУДАНИ ЗАН АЗ НИГОҲИ ШАРИАТ ОЁ ДУРУСТ АСТ?

Аз силсилаи посухҳои Юсуф ҚарзовӢ ба суолҳо

Суол:- Ҳадиси «гурӯҳе, ки зимоми кори хешро ба зане бисупоранд  ҳаргиз растагор нашаванд», то чӣ андоза сиҳҳат дорад? Касоне, ки мункири халлоқият ва тавоноии зан дар ин бора ҳастанд ин ҳадисро рад мекунанд ва мегӯянд: ин ҳадис бо он ҳадиси Паёмбар (с), ки мефармояд: «Нисфи динатонро аз Ҳумайро, яъне Оиша, бигиред», мунофот дорад.

Ҷавоб: - Ҷаҳолат мусибати бузургест ва вақте ки бо хоҳишҳои нафсонӣ ҷамъ гардад, қиёмати кубро аст. «Ва касе ҳаст гумроҳтар аз он ки беҳамроҳии Худо аз ҳавасаш пайравӣ кунад?».

Касе, ки ҷаҳл ва ҳавои нафсонияш бо ҳам ҷамъ гардад, ҷои шигифтӣ нест, ки ҳадиси саҳеҳро мардуд ва мардудро саҳеҳ ангорад. Ҳадиси аввал саҳеҳ аст ва аз Абӯбакр (р) ривоят шуда ва мегӯяд: ҳангоме, ки Паёмбар (с) бо хабар шуд, ки аҳли билоди Форс (имперотурии Форс) зимоми ҳукумати хешро ба духтари Кисро супурдаанд, фармуд: «Гурӯҳе, ки зимоми кори хешро ба зане бисупоранд  ҳаргиз растагор нашаванд».

Ин ҳадисро Бухорӣ, Аҳмад, Насоӣ ва Тирмизӣ ривоят кардаанд ва дар қуруни мутамодӣ мавриди пазириши донишмандони исломӣ қарор гирифта аст ва бар ҳамин мабно ҳукм содир намудаанд, ки зан наметавонад ба мардон вилояти ома дошта бошад.

Дар ҳоле, ки ҳадиси дигаре «Нисфи динатонро аз Ҳумайро бигиред», Ҳофиз Ибни Ҳаҷар, гуфтааст: санаде барои ин ҳадис дар даст надорам ва ҷуз дар «ан-Ниҳоя»-и Ибни Асир он ҳам бидуни тахриҷ ва дар ҳеч кутуби ҳадиси дигаре онро надидаам. Аммодуддин Ибни Касир, баён медорад, ки дар бораи ин ҳадис аз Музанӣ ва Заҳабӣ суол шуда онон нисбат ба он изҳори беиттилоӣ намуданд.

Ин дар сурате аст, ки аз лиҳози санад ва ровиёни ҳадис ба сиҳҳат ва сиқами он пардохта шавад. Вале ҳар гоҳ аз назари матн ва мавзӯъ боз ҳадисеро мавриди баррасӣ қарор диҳем, меёбем, ки ақл мункири он аст ва воқеъи амр онро мардуд мешуморад.

а) Чӣ гуна Паёмбар (с) ба мо дастур медиҳад, ки нисфи динро фақат аз Оиша бигирем? Пас аз бақияи саҳоба бо он теъдоди фаровон, чӣ чизе аз динро дарёфт намоем? Дар сурати исбот, кадом нисфро аз Оиша ва кадом нисфро аз дигарон бигирем?

б) Ба иловаи калимаи «Ҳумайро», ки мусағғари таҳбиб ва намакин аз калимаи «Ҳамро» (сурх) аст, аз ҷумлаи важаҳои самимона ва худмонӣ аст, ки Паёмбари Акрам(с) дар суҳбатҳои хусусӣ ва хонаводагии худ дар иртибот бо ҳамсаронаш ба кор мебаранд, ва баъид ба назар мерасад, ки Паёмбар (с) дар мақоми таълим ва тарбияти уммат чунин калимотеро ба забон оварда бошанд.

Ҳамчунин воқеият ба мо нишон медиҳад, ки уламои исломӣ на нисф ва рубъ (чоряк) ва на ъушр (даҳяк)-и динро на аз лиҳози ривоят ва на аз ҷиҳати дироят аз Оиша дарёфт накардаанд.

Аз ҷиҳати ривоят ҳазорон саҳобаи марду занро меёбем, ки дар таблиғи гузориши ақвол ва афъол ва таъйидоти Паёмбар (с) саҳим ва бархурдор будаанд ва Оиша яке аз он ровиёни бешуморест, ки ҳар андоза ривояти эшон зиёд бошад, ба пои ривоятҳои Абӯҳурайра нахоҳад расид ва аз ҷиҳати дироят ва фиқҳ ва фатво ва ақлу воқеиятҳои таърихӣ имконпазир нест, ки Оиша ба танҳоӣ баёнгари нисфи дин бошад, пас саҳми саҳобаи кибор амсоли Абӯбакру Умар, Алӣ, Ибни Масъуд, Убай ибни Каъб, Маъоз ибни Ҷабал, Зайд ибни Собит ва табақоти саҳоба ва саҳоба баъд аз онон амсоли абодилаи арбаъа: Ибни Умар, Ибни Аббос, Ибни Амр, Ибни Зубайр ва…чӣ мешавад ва куҷо меравад?!

Ривоятҳои марбут ба маноқиби саҳобаро бояд бо эҳтиёти комил фаро гирифт, муҳаддисони бузург баён доштаанд, ки нахустин мавзӯе, ки ҷоъилони ҳадис (суханбофони ҳадис) ба суроғи он рафтаанд, маноқиби ашхос будааст, ба вижа нисбат ба касоне, ки дорои дӯстон ё душманони ифротӣ будаанд ва Оиша (р) аз он ҷумла аст.

Дар Қуръон дар сураи Нур ва низ дар аҳодиси саҳеҳ ва ҳасан перомуни фазоили Оиша аз чунон нусус ва ривоятҳо бархурдор ҳастем, ки моро аз аҳодиси ғулув ва ифротӣ ва мавриди инкори ақл ва воқеъ бениёз созад. Ибни Ҷавзӣ дар муққадимаи китоби худ баноми «ал-Мавзӯъот» мегӯяд: «чӣ некӯст баёни он ки гуфтааст: ҳар ҳадисеро дидед, ки мухолиф бо ақл ва муғойир бо нақл ва мутаноқиз бо усул буд, бидон, ки ҳадиси мавзӯъ ва ҷаълӣ (сохташуда) аст».

Таҳияи Амруллоҳи Низом, «Рӯзгор»