Муҳаммад Алӣ: Муште, ки ба адолат зарба зад

Дар риштаи варзиш касонеро, ки танҳо бар асоси медалу ғалаба бар ҳарифон шинохта мешаванд, бештар мебинем. Вале каме ҳастанд онҳое, ки бо як мушти худ тамоми адолату беадолатиҳои замонашонро сарҳад гузоштаанд. Муҳаммад Алӣ (Кассиус Клэй) дақиқан ҳамин гуна буд: шамшере, ки дар ринги бокс беҳтарин буд ва берун аз ринг паёмбари сулҳу озодӣ.

Аз Кассиус Клэй то Муҳаммад Алӣ

17 январи соли 1942 дар шаҳри Луисвилл (иёлати Кентукки, ИМА) кӯдаке ба дунё омад, ки ба номи падараш Кассиус Клэй гузоштанд. Дар синни 12-солагӣ дучархаи ӯро дуздиданд. Ғазабнок ба назди афсари полис Ҷо Мартин рафт ва гуфт: «Мехоҳам он касро бизанам!». Мартин пешниҳод кард, ки аввал боксро омӯзад.

Ҳамин тавр сарчашмаи бузургтарин боксчии таърихи ҷаҳон оғоз ёфт. Дар синни 18-солагӣ Кассиус тиллои олимпиро дар Рум (1960) ба даст овард. Сипас ба шуғли касбии бокс гузашт ва дар муддати кӯтоҳ соҳиби унвони қаҳрамонии ҷаҳон дар вазни вазнин шуд.

Табдили эътиқод ва мубориза барои ҳуқуқ

Соли 1964, пас аз ғалабаи бузург бар Сонни Листон, Кассиус эълон кард, ки ба дини ислом гаравидааст ва номи Муҳаммад Алӣ-ро барои худ интихоб намуд. Ин қадам дар ИМАи он замон – давраи ҷудоии нажодӣ – боиси таҳия ва ҳатто душмании бисёре гардид.

Соли 1966, вақте Артиши ИМА ӯро ба хидмат дар Ҷанги Вйетнам даъват кард, Алӣ ҳарбро рад намуд ва гуфт: «Ман бо Вйетнам ҳеҷ душмание надорам... Ба ман нагуфтаанд, ки чӣ гуна бояд бо касе ҷанг кунам, ки ба ман ҳеч баде накардааст».

Дар натиҷа, ӯро аз бокс маҳрум карданд, унвонҳояшро гирифтанд ва то се сол нагузоштанд, ки дар ринг баромад. Алӣ дар ин солҳо ситамро бо сабот ва сулҳ таҳаммул кард. Пас аз баргаштанаш ба ринг, ӯ боз ҳам машҳуртар шуд.

Дуэлҳои таърихӣ

30 октябри соли 1974 дар шаҳри Киншаса (Зоир – Конгои имрӯза) яке аз машҳуртарин рингҳои таърих баргузор шуд: муқобили Ҷорҷ Форман, ки тамоман ношикастхӯрда буд. Ҳама пешгӯӣ мекарданд, ки Алӣ мебозад. Аммо ӯ бо тактикаи беназир – «шарбатро ба ресмон такя кардан» – Форманро хаста кард ва дар раунди ҳаштум бо як зарбаи сахт бар ӯ ғолиб омад.

Ин чангро баъзан «Rumble in the Jungle» (Ларзон дар Ҷангал) меноманд. Пас аз он, соли 1975 дар Манила (Филиппин) афсонавии дигар – «Thrilla in Manila» баргузор гардид, ки Алӣ Ҷо Фрейзерро – ҳамшаҳриаш – шикаст дод.

Беморӣ ва паёми ҷовидон

Дар соли 1984, пас аз бознишастӣ, ба Алӣ ташхиси бемории Паркинсон гузоштанд. Аммо ӯ то поёни умр (3 июни 2016) чеҳраи фаъол – нотиқи сулҳ, саховатпеша ва рамзи баробарӣ боқӣ монд. Соли 2005 дар Кохи Сафед медали озодии ИМА – олӣ дарачаи гражданӣ гирифт.

Чаро «Чеҳраи мондгор»?

Муҳаммад Алӣ на танҳо як боксчӣ, балки инсоне буд, ки бо ҷасади худ иродаи пӯлодиро таҷассум кард ва бо дили худ ба дунё нишон дод, ки адолат аз медалу пул қиматтар аст. Суханони ӯ «Парвоз мекунам мисли шабпарак, мисли занбӯр мезанам» дар ҷаҳон нақш бастааст. Касе, ки дар назди ситам сар хам накард, сазовори он аст, ки «Чеҳраи мондгор» ном гирад.

“Рӯзгор”