Оё Озарбойҷон Исроилро интихоб кард?

Мо айни замон шоҳиди шиддат гирифтани низоъи низомӣ дар Ховари Миёна ҳастем. Эрон на танҳо ба ҳамлаи ҳавопаймоҳои ҷангӣ ва мушакҳои Амрикову Исроил муқобилат кардааст, балки ба ҳадафҳои рақибонаш зарбаҳои харобиовар низ мерасонад ва баста шудани гулӯгоҳи Ҳурмуз метавонад барои иқтисоди ҷаҳонӣ оқибатҳои бебозгашт дошта бошад! Аз рӯи хабарҳои охирин, маълум аст, ки Трамп ва раҳбари нави олӣ, Муҷтабо Хоманаӣ, аз ҳалли низоъи низомӣ дуранд, зеро он танҳо шиддат мегирад ва нерӯҳо ва иштирокчиёни бештар ва бештарро ҷалб мекунад.

Кишварҳои Халиҷи Форс, ки эҳтимолан аз ИМА ва Исроил пуштибонӣ мекарданд ва ҳоло иштирокчиёни комили низоъ мебошанд. Тоҷикистон, мисли Русия ва Чин, аз Эрон пуштибонии дипломатӣ ва башардӯстона изҳор карда, ошкоро хостори ҳалли вазъият ва хотима додан ба зудии низоъ шудааст. Покистон ба миёнҷигар дар музокироти ғайримустақим байни Эрон ва ИМА табдил ёфтааст ва Туркманистон анъанавӣ бетарафии худро эълон кардааст.

Аммо нақши намоёнтарин ба ҳамсояи дигари Эрон тааллуқ дорад: Озарбойҷон. Маълум аст, ки ҳукумати Илҳом Алиев солҳои тӯлонӣ ҳамкориҳои иқтисодӣ ва низомиро бо Исроил ба таври систематикӣ рушд медиҳад.

Сармоягузориҳои мутақобила байни Озарбойҷон ва Исроил айни замон ба маблағи 600 миллион доллари амрикоӣ арзёбӣ мешаванд.

Дар соли 2025, Ширкати давлатии нафти Ҷумҳурии Озарбойҷон (SOCAR) расман созишномаеро дар бораи ба даст овардани 10% саҳмия дар кони гази Тамари Исроил имзо кард. Он инчунин дорои иҷозатномаҳои иктишофӣ барои дигар конҳои бузурги газ мебошад. Исроил, аз ҷониби худ, лоиҳаҳои нафт ва гази Озарбойҷонро фаъолона дастгирӣ мекунад ва истеъмолкунандаи муҳими карбогидридҳои Озарбойҷон мебошад.

Аммо шояд муҳимтарин соҳаи ҳамкории ин кишварҳо соҳаи мудофиа бошад. Озарбойҷон яке аз харидорони асосии маҳсулоти мудофиавии Исроил аст; тақрибан 70% воридоти силоҳҳои Озарбойҷон, аз ҷумла ҳавопаймоҳои бесарнишин, системаҳои мудофиаи ҳавоӣ ва мушакҳо, аз Исроил меоянд. Ғайр аз ин, ширкатҳои исроилӣ технологияҳои пешрафтаи мудофиаи кибериро пешниҳод мекунанд, барои ҳамтоёни озарбойҷонии худ машварат медиҳанд ва барномаҳои омӯзишӣ мегузаронанд. Дар соли 2022 ҳатто нақшаҳо дар бораи таъсиси як маркази муштараки амнияти киберӣ дар Озарбойҷон бо дастгирии Исроил эълон шуда буданд, ки интизор меравад беш аз 1000 мутахассисро омӯзонад.

Дар айни замон, бо вуҷуди густариши пайвастаи ҳамкорӣ бо Исроил, Озарбойҷон дар арсаи ҷамъиятӣ ошкоро эълон мекунад, ки намехоҳад бо Эрон дар ин масъала муноқиша кунад.

Дар шароити кунунӣ, Эрон низ аз вайрон кардани муносибатҳо бо Озарбойҷон фоида намебарад, зеро он на танҳо ҳамсоя, балки кишварест, ки бо дин, таърих ва фарҳанги муштарак робитаи зич дорад. Бояд дар хотир дошт, ки танҳо ду кишвари ҷаҳон мусалмонони шиамазҳаб беш аз 70%-и аҳолии худро ташкил медиҳанд - Эрон ва Озарбойҷон.

Айбдоркуниҳои Эрон алайҳи Озарбойҷон хеле ҷиддӣ ҳастанд: Дар давраи Ҷанги 12-рӯза дар моҳи июли соли 2025, расонаҳои эронӣ хабар доданд, ки Озарбойҷон ҳангоми ҳамлаҳо ба иншооти ҳастаӣ ва низомии Эрон ба Исроил кумаки иктишофӣ мерасонад ва сафири Эрон дар Арманистон Меҳдӣ Субҳонӣ изҳор дошт, ки иктишофии Эрон вуруди ҳавопаймоҳои бесарнишин аз Озарбойҷон ба фазои ҳавоии Эронро тасдиқ кардааст.

Дар давраи низоъи кунунӣ, сухангӯи ситоди артиши Ҳотам-ул-Анбиёи Эрон аз Озарбойҷон талаб кард, ки Исроилро аз қаламрави худ берун кунад, то аз ноустуворӣ пешгирӣ кунад, дар ҳоле ки Вазорати корҳои хориҷии Эрон Исроилро ба ҳамла ба Озарбойҷон барои халалдор кардани муносибатҳои байни кишварҳои мусалмон айбдор кард.

Аммо, ба назар мерасад, ки ҷониби Озарбойҷон ба суханони ҳамсояи эронии худ чандон аҳамият намедиҳад ва манфиатҳои иқтисодиро аз манфиатҳои динӣ ва фарҳангӣ болотар гузоштааст.

Аммо дар ин вазъият муҳим на худи ин далел, балки он аст, ки мавқеи Озарбойҷон бешубҳа ба ҳалли низоъи босуръат авҷгирифта мусоидат намекунад ва метавонад ба манфиатҳои худи Озарбойҷон таъсири манфӣ расонад. Агар Эрон бо дастгирии шариконаш истодагарӣ кунад, он нисбат ба ҳамсояи худ, ки дар лаҳзаи душвор ба душман пуштибонӣ кардааст, чораҳои ҷиддӣ хоҳад андешид.