Таърихчаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи сулҳ

Ҷоизаи Нобел яке аз муътабартарин ҷоизаҳои байналмилалӣ дар ҷаҳон ба шумор меравад, ки тибқи васияти сармоядори шведӣ Алфред Нобел (1833–1896) таъсис ёфтааст. Вай дар васияти худ, ки 27 ноябри соли 1895 навишта шудааст, аксари сарвати худро барои таъсиси як қатор ҷоизаҳо дар соҳаҳои физика, химия, тиб, адабиёт ва сулҳ ҷудо кард.

Ҷоизаи Нобел дар соҳаи сулҳ нахустин бор 10 декабри соли 1901 дар Осло супорида шудааст. Аз он замон то имрӯз, тибқи маълумоти расмӣ, 106 ҷоизаи Нобел дар соҳаи сулҳ супорида шудааст, ки дар 19 маврид (масалан, дар солҳои Ҷанги Якум ва Дуюми Ҷаҳонӣ) супорида нашудааст.

Ҷоизаи сулҳ аз ҷониби Кумитаи Нобели Норвегия дода мешавад, ки аз панҷ узв иборат аст ва онҳоро Парлумони Норвегия таъин мекунад. Дар тӯли таърих, ин ҷоиза ба 143 лауреат — 112 шахс ва 31 ташкилот — супорида шудааст. Дар байни барандагони машҳури он метавон Мартин Лютер Кинг, Малала Юсуфзай, Барак Обама, Модар Тереза ва дигаронро ном бард.

Барандаи Ҷоизаи Нобели сулҳ дар соли 2026

Барандаи Ҷоизаи Нобели сулҳ дар соли 2026 Қози Наванетҳем "Нави" Пилай эълон шудааст. Қумитаи Нобели Норвегия ин ҷоизаро ба ӯ барои кушишҳояш дар пешбурди сулҳ ва ҳуқуқи байналмилалӣ супорид.

Нави Пилай — ҳуқуқшиноси машҳури аҳли Африқои Ҷанубӣ ва собиқ Комиссари олии ҳуқуқи башари Созмони Милали Муттаҳид (СММ) мебошад. Вай дар тӯли фаъолияти худ дар вазифаҳои муҳими зерин кор кардааст:

- Қози Суди Байналмилалии Ҷиноӣ.

- Раиси Трибунали байналмилалии ҷиноӣ барои Руанда дар давраи баъди соли 1998 то аввали солҳои 2000.

- Узви Комиссияи мустақили тафтишотии СММ оид ба ҳудудҳои ишғолшудаи Фаластин, ки соли 2021 таъсис ёфтааст.

Вай инчунин аввалин зани ғайрисафедпӯст буд, ки дар Суди Олии Африқои Ҷанубӣ хизмат кардааст. Қумитаи Нобел ӯро ҳамчун «сарчашмаи умед барои ҳамаи онҳое, ки ҷаҳони сулҳомезтарро меҷӯянд» тавсиф кардааст.

Худи Пилай пас аз гирифтани ин хабар изҳор дошт, ки ин ҷоизаро ба ҳамаи қурбониёни ҷиноятҳои байналмилалӣ бахшидааст. Вай инчунин таъкид кард: «Ин ҷоиза боварии маро ба он ки мо бояд дар роҳи ҳимояи ҳуқуқи байналмилалӣ, додгоҳҳои мустақил ва низоми ҳуқуқии байналмилалӣ муттаҳид шавем, боз ҳам мустаҳкамтар мекунад».

“Рӯзгор”