Маҳатма Ганди - Падари миллати Ҳиндустон

Дар таърихи муборизаҳои озодихоҳӣ кам касонеро метавон ёфт, ки бо силоҳи безарар ростӣ, сабр ва муҳаббат империяи бузургеро ба зону оварда бошад. Ин мард Мохандас Карамчанд Ганди ки бо унвони Маҳатма «рӯҳи бузург» дар саросари ҷаҳон шинохта мешавад, яке аз бузургтарин роҳбарони ҳаракати истиқлоли Ҳиндустон аз Британияи Кабир. Ӯро дар Ҳиндустон «Падари миллат» меноманд ва Созмони Милали Муттаҳид рӯзи таваллуди ӯ 2 октябрро Рӯзи байналмилалии бидуни зӯроварӣ эълон кардааст.

Ном ва насаб аз Порбандар то ҷаҳон

Мохандас Карамчанд Ганди 2 октябри соли 1869 дар шаҳри Порбандар иёлати Гуҷароти Ҳиндустони Бритониё, Ҳиндустони имрӯза ба дунё омад. Падараш Карамчанд Ганди девони (сарвазири) князии хурди Порбандар буд ва модараш Путлибай зани бисёр диндор ва парҳезгор буд. Хонаводаи Ганди ба кастаи банья (тоҷирони ҳинду) тааллуқ дошт. Номи «Мохандас» маънои «бандаи Моҳан» (яке аз номҳои Худои Вишну)-ро дорад.

Унвони «Маҳатма» ки маънои «рӯҳи бузург» ё «бузургвор»-ро дорад бори аввал дар соли 1914 дар Африқои Ҷанубӣ ба ӯ дода шуд ва баъдтар дар тамоми ҷаҳон паҳн гардид. Ӯро инчунин «Бапуҷӣ» (падар) ва «Гандиҷӣ» меномиданд.

Таҳсил дар Лондон ва фаъолият дар Африқои Ҷанубӣ

Соли 1888, Ганди ба Лондон рафт ва дар Inner Temple таҳсили ҳуқуқро оғоз кард. Соли 1891, дар синни 22-солагӣ, ӯро ба адвокатӣ қабул карданд. Пас аз бозгашт ба Ҳиндустон, кӯшиши таъсиси амалияи адвокатӣ ноком шуд ва соли 1893 ӯ ба Африқои Ҷанубӣ рафт, то дар як парвандаи тиҷоратӣ намояндагии як тоҷири ҳиндуро кунад. Ин сафар ба 21 соли зиндагӣ дар Африқои Ҷанубӣ табдил ёфт.

Дар Африқои Ҷанубӣ, Ганди бори аввал бо табъизи нажодӣ рӯ ба рӯ шуд. Ӯро аз қатора берун карданд, зеро дар вагони дараҷаи якум бо пӯсти сиёҳ сафар мекард. Ин ҳодиса сарчашмаи муборизаи тамоми умри ӯ гардид. Соли 1894 ӯ Конгресси Ҳиндустони Наталро таъсис дод, ки ба муқобили табъизи нажодӣ мубориза мебурд. Дар ҳамин ҷо ӯ фалсафаи сатьяграха-ро таҳия кард усули муқовимати бехушунат, ки ба ҳақиқат ва адолат такя мекард.

Бозгашт ба Ҳиндустон ва роҳбарии ҳаракати истиқлол

Дар моҳи январи соли 1915, Ганди ба Ҳиндустон баргашт ва дар Сабармати-ашрам дар наздикии Аҳмадобод маркази омӯзиши сатьяграхаро таъсис дод. Ӯ ба зудӣ ба яке аз чеҳраҳои асосии Конгресси миллии Ҳиндустон табдил ёфт. Соли 1921 роҳбарии Ҳизби Конгрессро ба ӯҳда гирифт ва Ҳизби Конгрессро аз як ташкилоти элитаи сиёсӣ ба як ҳизби оммавии демократӣ табдил дод.

Ганди кампанияҳои умумимиллии муқовимати шаҳрвандиро роҳбарӣ кард, ки барномаи онҳо аз даст кашидан аз унвонҳо ва мансабҳои ифтихомӣ, байкоти судҳо, маҷлисҳои қонунгузор ва қатъ кардани хидмат дар муассисаҳои мустамликавии Бритониё иборат буд. Дар соли 1930, ӯ «Роҳпаймоии намак»-ро роҳбарӣ кард роҳпаймоии 400-километрӣ ба сӯйи баҳр барои эътироз ба андози намак, ки Бритониё ҷорӣ карда буд.

Фалсафаи “Сатяграха” ва “Аҳимса”

Фалсафаи Ганди ба ду мафҳуми асосии ҳиндуӣ такя мекард: “аҳимса” зӯроварӣ накардан ба ҳеҷ ҷонзоде, ва “сатяграха” устуворӣ дар ҳақиқат. Ганди бар ин назар буд, ки муқовимати бехушунат на танҳо ахлоқан бартар аст, балки амалан низ самараноктар аст, зеро он зулмро маҷбур мекунад, ки чеҳраи ҳақиқии худро нишон диҳад. Ӯ муқовимати бехушунатро на аз рӯи сустӣ, балки аз рӯи қувваи рӯҳӣ ташвиқ мекард.

Ганди инчунин ба муқобили «дастнорасӣ» табъизи кастаҳои поёнӣ мубориза бурд ва онро «заҳри заҳролудкунандаи ҷомеаи ҳинду» меномид. Ӯ хостори ҳуқуқи занон, баробарии динҳо ва ҳамзистии осоиштаи ҳиндуҳо, мусалмонон ва сикҳҳо буд.

Солҳои охир ва марг

Пас аз истиқлоли Ҳиндустон дар моҳи августи соли 1947, кишвар ба ду давлат Ҳиндустони аксарият ҳинду ва Покистони аксарият мусалмон тақсим шуд. Дар натиҷаи ин тақсим, хушунати динӣ дар Панҷоб ва Бенгал авҷ гирифт. Ганди аз ҷашнҳои расмии истиқлол худдорӣ кард ва ба минтақаҳои зарардида рафт, то ба қурбониён кӯмак расонад. Ӯ чанд маротиба ба рӯзаи гуруснагӣ нишаст, то хушунати динӣро қатъ кунад.

30 январи соли 1948, ҳангоми рафтан ба вохӯрии дуоӣ дар Деҳлӣ, Ганди аз ҷониби Натҳрам Годсе як миллатгарои ҳинду се тир зада шуд ва дар синни 78-солагӣ аз олам гузашт. Қотил бар ин бовар буд, ки Ганди дар дифоъ аз мусалмонон ва Покистон аз ҳад зиёд устувор буд.

Мероси ҷовидон

Ганди дар таърихи ҷаҳон ҳамчун рамзи муқовимати бехушунат ва адолати иҷтимоӣ боқӣ мондааст. Фалсафаи ӯ ба шахсиятҳои бузург аз Мартин Лютер Кинг то Нелсон Мандела таъсири амиқ расонид. Рӯзи таваллуди ӯ, 2 октябр, аз соли 2007 бо қарори Маҷмаи Умумии СММ ҳамчун Рӯзи байналмилалии бидуни зӯроварӣ таҷлил мешавад. Дар Душанбе, дар кӯчаи Бухоро, нимпайкараи Маҳатма Ганди гузошта шудааст, ки рамзи эҳтироми халқи Тоҷикистон ба ин шахсияти бузург аст.

Чаро «Чеҳраи мондагор»?

Мохандас Карамчанд Ганди Маҳатма Ганди на танҳо сиёсатмадор, балки рамзи қудрати рӯҳи инсон ва муқовимати бехушунат аст. Ӯ исбот кард, ки бузургтарин империяҳо метавонанд бо силоҳи ростӣ, сабр ва муҳаббат шикаста шаванд. Ӯ ба мо омӯхт, ки «ба ҷои нафрат дар дилҳо муҳаббат парваридан» мумкин аст ва ин роҳи ягонаи расидан ба сулҳи ҳақиқӣ аст. Номи ӯ дар таърихи башарият ҳамчун номи инсоне, ки бо қувваи рӯҳи худ як империяро ба зону овард, то абад боқӣ хоҳад монд.

“Рӯзгор”