Ҷоми ҷаҳон 2026: Ноадолатӣ ба Эрон?

Чемпионати ҷаҳонии футбол 2026 марҳилаи гурӯҳиро бо ҳодисае анҷом дод, ки дар он дастаи миллии Эрон на танҳо аз майдон, балки аз қарорҳои ҳакамӣ ва VAR низ мағлуб шуд. Бозии Эрон ва Миср, ки дар даври сеюми гурӯҳи G баргузор гардид, бо ҳисоби 1:1 ба анҷом расид, аммо як голи дигари эрониён дар вақти иловагӣ бекор карда шуд. Ин ҳодиса, ҳамроҳ бо дигар қарорҳои баҳснок дар бозиҳои пешин, саволеро ба миён овард: Оё дар ин Чемпионат нисбати дастаи Эрон ноадолатӣ сурат гирифтааст?

Рӯйдодҳои асосӣ дар бозии Эрон — Миср

Бозии 27 июн дар Сиэтл барои Эрон як имтиҳони воқеии ирода буд. Дар дақиқаи 5-уми бозӣ Маҳмуд Сабер бозингари дастаи Миср, бо голи задааш дастаашро ба пеш бурд. Аммо Эрон тавонист дар дақиқаи 14-ум тавассути Рамин Резаиён ҳисобро баробар кунад.

Ҳодисаи асосӣ дар вақти иловагии (90+3) рух дод: Шоҷа Халилзода голи пирӯзиро ба сабт расонд, вале пас аз баррасии VAR, гол бекор карда шуд. Ин натиҷа Эронро дар ҷои сеюми гурӯҳ бо 3 хол гузошт ва барои ба даври плей-офф роҳ ёфтан онҳоро ба интизори натиҷаҳои дигар гурӯҳҳо вогузошт. Вақте ки дар гурӯҳи J, Австрия дар дақиқаи 90+6 Алҷазоирро ба мусовӣ расонд, ҷойгиршавии дастаҳои сеюм тағйир ёфт ва Эрон аз байни 8 дастаи беҳтарини сеюм ба ҷои 9-ум афтид ва аз мусобиқа хориҷ шуд.

Коршиносон дар бораи қарор чӣ мегӯянд?

Аксари таҳлилгарони ҷаҳонӣ ва коршиносони ҳакамӣ ба ин хулоса омадаанд, ки қарори VAR дар ин ҳолат дуруст буд, гарчанде ки он барои мухлисони эронӣ талх буд.

Назари коршиносони ҳакамӣ

Энди Дэвис, ҳакамест, ки 12 сол дар Лигаи Англия фаъолият кардааст, дар таҳлили ESPN изҳор дошт, ки ин қарор мувофиқи қоидаҳо буд. Вай шарҳ дод, ки дар лаҳзаи паси тӯб, Шоҷа Халилзода дар ҳолати афсайд қарор дошт, зеро дар пеши ӯ бозигарони кофии мудофеи Миср набуданд. Дарвозабон низ дар ҳисоби бозигарони мудофеъ дохил мешавад. Дар ин ҳолат, дарвозабони Миср аз дарвоза берун омада буд, бинобар ин Халилзода бояд дар пеши ду бозигари мудофеи охирини Миср меистод.

Дуонг Ван Хиен, ҳакамест, ки дар ФИФА низ фаъолият дошта, ба таври возеҳ шарҳ дод, ки чаро VAR дуруст амал кардааст. Тибқи қоидаи 11-уми IFAB, бозигар дар ҳолати афсайд ҳисобида мешавад, агар вай ба хати дарвозаи ҳариф нисбат ба тӯб ва бозигари дуюми охирини ҳариф наздиктар бошад.

Таърихи VAR алайҳи Эрон: Голҳои бекоршуда

Ҷолиб он аст, ки ин аввалин боре нест, ки VAR дар бозиҳои Эрон сахтгирӣ кардааст. Дар бозии қаблии Эрон алайҳи Белгия (даври 2, ҳисоби 0:0), дар дақиқаи 25-ум голи Меҳдӣ Таремӣ низ бекор карда шуд. Пас аз иҷрои зарбаи ҷарима, Таремӣ тӯбро ба дарвозаи Белгия равона кард, вале VAR афсайдро сабт намуд ва гол бекор карда шуд. Ин қарор, ҳамзамон бо дигар ҳодисаҳо, дар байни мухлисон ва таҳлилгарон саволеро ба миён овард: Оё дар ин мусобиқа ба дастаи Эрон нисбатан ноадолатӣ вуҷуд дорад?

Мушкилоти берун аз майдон

Ҳанӯз пеш аз оғози мусобиқа, дастаи Эрон бо мушкилоти берун аз футбол рӯ ба рӯ шуд. Масоили виза, ҷадвали сафар ва манзил. Эрон дар Тихуана Мексика пойгоҳ дошт ва байни Мексика ва ИМА барои бозиҳо сафар мекард. Мураббии даста, Амир Ғаленоӣ, изҳор дошт, ки ба дастаи ӯ "ноадолатии шадид" шудааст ва сардор Меҳдӣ Таремӣ онро "Чемпионати фалокатбор" номид. Reuters инро "анҷоми дардовар" ва The Guardian навишт, ки Эрон яке аз "талхтарин тағйири тақдир"-ро дар марҳилаи гурӯҳӣ аз сар гузаронд.

Чӣ тавр дастаҳои дигар аз VAR ранҷ бурданд?

Масъалаи VAR на танҳо ба Эрон, балки ба дастаҳои дигар низ таъсир расонд. Дар зер намунаҳои ҳодисаҳои VAR дар ин Чемпионат оварда шудаанд:

Парагвай — ташхиси хато дар бозии ИМА

Дар бозии гурӯҳи D байни ИМА ва Парагвай 13 июн, ҳакам ба Тим Рим, капитани дастаи ИМА, корти зард нишон дод, зеро фикр кард, ки ӯ Мигел Алмирон аз по афтондааст. Аммо VAR ба ҳакам пешниҳод кард, ки ин қарорро аз назар гузаронад, зеро маълум шуд, ки Алмирон худро афтондааст. Пас аз бознигарӣ, ҳакам корти зарди Римро бекор карда, ба ҷои он ба Алмирон корти зард дод. Ин аввалин боре дар таърихи Ҷоми ҷаҳон буд, ки VAR барои ислоҳи "ташхиси хато" истифода шуд, вале он низ баҳсбарангез буд.

Швейтсария — нокомии технология дар бозии Қатар

Дар бозии Швейтсария ва Қатар 13 июн, як пеналтии баҳснок дар дақиқаи 17-ум ба вуҷуд омад. Ҳакам ба Швейтсария пеналтӣ дод, аммо дар аксҳо шубҳа буд, ки Ремо Фройлер дар ҳолати афсайд қарор доштааст. FIFA натавонист дар вақти бозӣ графикҳои маъмулии афсайдро нишон диҳад, зеро технологияи ним автоматикии афсайд кор намекард ва ба ҳакамон лозим омад, ки хатҳоро дастӣ кашанд. Ин таъхир ва набудани далели возеҳ боиси шубҳаҳои зиёд гардид.

Бразилия — шикоят ба FIFA

Дастаи Бразилия, ки худаш аз қарорҳои VAR ранҷ кашидааст, ба FIFA расман шикоят кардааст. Ин ҳодиса дар бозии Шотландия рух дод, ки дар он голи Винисиус Жуниор бекор карда шуд. Федеросиюни футболи Бразилия дар шикояти худ аз FIFA хоҳиши "татбиқи ягонаи меъёрҳои интервенсияи VAR" кардааст.

Хулоса: Аз нуқтаи назари ҳуқуқии қоидаҳо ва таҳлили расонаҳо, қарори VAR дар бозии Эрон ва Миср дуруст буд. Ҳакам бо такя ба хатҳои афсайд ва тафсири қоидаи 11-уми IFAB, голи Халилзодаро бекор кард. Дар бозии Эрон — Белгия низ гол бекор карда шуд.

Бо вуҷуди ин, эҳсоси ноадолатӣ дар байни мухлисони эронӣ ва худи бозигарон комилан қобили фаҳм аст, зеро:

- фосилаи хеле ночизи афсайд сарнавишти онҳоро дар ин Чемпионат тағйир дод.

- бекоршавии голи Таремӣ дар бозии Белгия низ ба ин эҳсос афзуд.

- мушкилоти берун аз майдон, аз қабили виза, сафарҳои дароз ва манзил, ба ин эҳсос афзоиш дод.

- расонаҳои ҷаҳонӣ низ инро "талхтарин тағйири тақдир" номиданд.

Дар ҳар сурат, футбол бозии қоидаҳо ва эҳсосот аст. Ва дар ин ҳолат, эҳсосоти мухлисони эронӣ, ки ба дастаи худ бовар доштанд, бешубҳа сазовори эҳтиром аст. Ва VAR, ҳамчун як воситаи техникӣ, то он даме ки инсонон онро идора мекунанд, ҳамеша мавзӯи баҳс хоҳад буд.

“Рӯзгор”