Бахши «Мусоҳибаҳо»-и сомонаи «Рӯзгор»: оинаи зиндагӣ ва таҷрибаи наслҳо

Мусоҳиба дар журналистика танҳо воситаи гирифтани маълумот ва паҳн кардани хабар нест. Дар сурате ки он бо ҳадафи шинохти шахсият, бозгӯ кардани таҷрибаи зиндагӣ ва ҳуҷҷатгузории воқеаҳои замон омода мешавад, арзиши он аз доираи иттилои рӯзмарра берун меравад. Чунин мусоҳиба метавонад ба сарчашмаи таърихи шифоҳӣ, ҳуҷҷати хотираи ҷамъиятӣ ва василаи ҳифзи таҷрибаи маънавии ҷомеа табдил ёбад.

Аз ҳамин нуқтаи назар, бахши «Мусоҳибаҳо»-и сомонаи «Рӯзгор» таваҷҷуҳи махсусро ҷалб мекунад. Баррасии 12 маводи нашршуда, ки ба 10 мусоҳибаи мустақил тааллуқ доранд, нишон медиҳад, ки самти интихобкардаи ин расона на танҳо муаррифии чеҳраҳои шинохта, балки сабти таҷрибаи зиндагӣ, андешаҳо ва хотираҳои наслҳои гуногунро низ фаро мегирад.

Маводҳои баррасишуда масъалаҳои оила ва равоншиносӣ, давлатдорӣ ва таърихи муосир, фалсафа, адабиёт, журналистика, ҳунар ва мероси фарҳангиро дар бар мегиранд. Ҳар яке аз ин самтҳо ҷанбаи муайяни зиндагии ҷомеаро инъикос мекунад ва дар маҷмӯъ тасвири бисёрпаҳлуи муҳити иҷтимоиву маънавии тоҷиконро ба вуҷуд меорад.

АЗ МУШКИЛОТИ ОИЛА ТО ТАЪРИХИ ДАВЛАТДОРӢ

Мусоҳиба бо равоншинос Марям Давлатова «Хирадмандии занро дар сабр мебинем, пас хирадмандии мард куҷост?» масъалаи оила, муносибатҳои зану мард ва масъулияти тарафайнро дар маркази таваҷҷуҳ қарор медиҳад. Арзиши чунин суҳбат дар он аст, ки масъалаи оила ҳамчун падидаи танҳо хусусӣ не, балки ҳамчун ҷузъи муҳими солимии ҷомеа ва тарбияи насли оянда баррасӣ мешавад.

Ин мусоҳиба ба масъалаҳои баробарии масъулият, фарҳанги муошират ва тағйироти муносибатҳои хонаводагӣ назар меандозад. Барои хонандаи имрӯза чунин андешаҳо муҳиманд, аммо арзиши онҳо бо гузашти вақт низ кам намешавад: муҳаққиқони оянда метавонанд аз ин гуна маводҳо барои омӯзиши тасаввуроти иҷтимоии замони мо истифода баранд.

Самти дигари муҳимро мусоҳиба бо Зафар Сайидзода «Рӯзгори ман як порчаи таърихи зиндаи давлатдории навини Тоҷикистон» ифода мекунад. Дар ин суҳбат таҷрибаи шахсӣ бо равандҳои ташаккули давлатдории муосири Тоҷикистон, фаъолияти матбуотӣ, хизмати давлатӣ ва дипломатия пайванд меёбад.

Аҳамияти чунин мусоҳиба дар он аст, ки таърих на танҳо тавассути санадҳои расмӣ ва таҳқиқоти илмӣ, балки аз тариқи хотираи шахсоне низ сабт мешавад, ки дар давраҳои муҳимми он фаъолият кардаанд. Албатта, хотираи шахсӣ ва санади таърихӣ вазифаҳои гуногун доранд, вале дар якҷоягӣ метавонанд барои фаҳмиши амиқтари воқеаҳо замина фароҳам оваранд.

Аз ин лиҳоз, мусоҳибаҳои таърихӣ дар бахши «Рӯзгор» қобили таваҷҷуҳанд: онҳо таҷрибаи зиндагии шахсиятҳоро бо раванди ташаккули давлат ва ҷомеа мепайванданд.

ФАЛСАФА, ШЕЪР ВА ҶАҲОНИ БОТИНИИ ИНСОН

Ду қисми мусоҳиба бо Мирзоҳусайни Бадалипур, ки таҳти унвони «Файласуфе бо қалби шоир ва шоире бо диди файласуф» нашр шудаанд, муносибати андешаи фалсафӣ ва эҳсоси шоиронаро баррасӣ мекунанд.

Ин суҳбатҳо ба масъалаҳои ҷаҳонбинӣ, маънии зиндагӣ, таҷрибаи шахсӣ, ташаккули андеша ва раванди эҷоди шеър дахл доранд. Аз ҷумла, қисмати марбут ба шеъри «Дар оғӯши ту мемирам», ки бо овози Нигина Амонқулова маҳбубият пайдо кардааст, робитаи байни матни адабӣ, эҳсоси эҷодкор ва мусиқиро ба мадди назар меорад.

Арзиши ин гуна мусоҳибаҳо дар он аст, ки хонанда бо натиҷаи тайёри эҷод маҳдуд намемонад, балки ба ҷаҳони фикрии муаллиф ва сарчашмаҳои илҳоми ӯ низ роҳ меёбад. Барои таърихи адабиёт ва омӯзиши муҳити фикрии замон чунин нақлҳо метавонанд маводи арзишманд бошанд.

Риштаи зиндагӣ, хотира ва эҷод дар мусоҳиба бо Марямбонуи Фарғонӣ «То ҳастам, дар хидмати меҳану миллат хоҳам буд» идома меёбад. Роҳи зиндагии ӯ аз Сӯху Риштон ва Самарқанд то Душанбе, таҷрибаи рӯзноманигорӣ ва фаъолияти адабӣ на танҳо саргузашти як нависандаро бозгӯ мекунад, балки ҷуғрофиёи фарҳангии тоҷикон ва нақши муҳити оилавию иҷтимоиро дар ташаккули шахсияти эҷодкор низ инъикос менамояд.

Дар ин ҷо зиндагиномаи шахсӣ бо таърихи иҷтимоӣ мепайвандад. Хотираи муҳити кӯдакӣ, таъсири омӯзгорон ва аҳли оила, интихоби роҳи касбӣ ва мубориза барои идомаи фаъолияти эҷодӣ ҷузъиёте мебошанд, ки арзиши худро бо гузашти солҳо нигоҳ дошта метавонанд.

Мусоҳиба бо Шаҳрия Аҳтамзод «Аз Фурӯғ то Шаҳрия роҳи зан дар шеър» низ масъалаи ташаккули шахсияти эҷодкорро аз зовияи дигар ба миён мегузорад. Дар он таъсири адабиёти классикӣ, нақши Фурӯғи Фаррухзод, ҷустуҷӯи сабки мустақил ва таҷрибаи зан дар адабиёти муосири тоҷик баррасӣ мешаванд.

Ин гуна суҳбатҳо барои таърихи адабиёт аҳамияти хос доранд, зеро осори нависандаву шоирро бо муҳити зиндагӣ, таҷрибаи шахсӣ ва ҷаҳонбинии ӯ пайванд медиҳанд. Дар натиҷа, хонанда на танҳо бо шахсияти адабӣ, балки бо шароити ташаккули фикр ва эҷодиёти ӯ низ ошно мешавад.

ЖУРНАЛИСТИКА — ҲИФЗИ ХОТИРАИ ҶОМЕА

Яке аз меҳварҳои муҳимми бахши «Мусоҳибаҳо» худи журналистика ва рисолати ҷамъиятии он мебошад.

Дар суҳбат бо Зеваршо Муҳаммад «Журналист на танҳо хабар, балки меросро нигоҳ медорад» масъалаи масъулияти хабарнигор, меъёрҳои касбӣ, таҷрибаи радиоӣ ва имкониятҳои подкаст баррасӣ мешавад. Таваҷҷуҳ ба барномаи «Аз ду сӯи Ому» ва ҳифзи хотираи мусиқиву ҳунарӣ нишон медиҳад, ки кори расона метавонад берун аз интиқоли иттилооти фаврӣ низ аҳамият дошта бошад.

Вақте журналист зиндагӣ ва фаъолияти ҳунармандон, таърихи барномаҳои радиоӣ ё таҷрибаи наслҳои гуногунро ҳуҷҷатгузорӣ мекунад, ӯ дар нигоҳдории бахше аз хотираи ҷамъиятӣ саҳм мегузорад. Маҳз чунин маводҳо баъдтар метавонанд барои омӯзиши таърихи фарҳанг ва расонаҳо истифода шаванд.

Мусоҳиба бо Хуршеди Атовулло «Аз марги журналист то Булбули Шарқ» тавассути таҷрибаи насли дар шароити ҷанги шаҳрвандӣ ба воярасида ба масъалаи робитаи тақдири шахсӣ, воқеаҳои таърихӣ ва фаъолияти рӯзноманигорӣ назар меандозад.

Ҷумлаи «Ҷавонии мо қурбони ҷанг шуд» на танҳо таҷрибаи як инсонро ифода мекунад, балки дари андеша дар бораи таъсири низоъ ба сарнавишти наслро низ мекушояд. Чунин хотираҳо барои фаҳмидани он ки воқеаҳои таърихӣ ба зиндагии одамон чӣ гуна таъсир мерасонанд, аҳамияти махсус доранд.

Ин самтро мусоҳиба бо Шариф Ҳамдампур «Аз пайравии падар то пайравии ҳақиқат» низ пурра мекунад. Ин суҳбат дар ду қисм нашр шуда, масъалаҳои ташаккули шахсияти рӯзноманигор, фаъолияти матбуотӣ, кор бо сарчашмаҳои таърихӣ ва хотираи давлатдории навини Тоҷикистонро фаро мегирад.

Қимати чунин мавод дар он аст, ки таҷрибаи касбӣ ва хотираи шахсӣ ба қисми муҳими таърихи расона ва ҷомеа табдил меёбанд. Дар сурати ҳифзи матнҳо, пайванди онҳо бо санадҳои бойгонӣ ва дастрасии устувор барои хонандагон, ин мусоҳибаҳо метавонанд барои таҳқиқоти оянда низ маводи корӣ бошанд.

ҲУНАР ВА ФАРҲАНГ ҲАМЧУН ОИНАИ ЗАМОН

Мусоҳиба бо Парвиз Пулодӣ «Аз Ҷомӣ то Навоӣ ва аз Ҳисор то синамо» тавассути роҳи зиндагӣ ва фаъолияти ҳунарманд ба масъалаҳои театр, синамо ва муҳити фарҳангӣ рӯ меорад. Дар ин суҳбат таъсири зодгоҳ, таҷрибаи эҷодӣ ва муносибати ҳунарманд ба фарҳанги миллӣ дар робитаи байниҳамдигарӣ баррасӣ мешаванд.

Чунин мусоҳибаҳо барои сабти таърихи фарҳанг муҳиманд, зеро таърихи ҳунар танҳо аз номи филмҳо, намоишҳо ва асарҳо иборат нест. Дар пушти ҳар нақш ва ҳар офариниши бадеӣ таҷрибаи инсонӣ, ҷустуҷӯи эҷодӣ ва шароити иҷтимоии муайян меистад. Маҳз нақли ин ҷанбаҳо ба мероси фарҳангӣ мазмуни зинда мебахшад.

Дар ҳамин замина, мусоҳибаҳои адабӣ ва ҳунарӣ дар «Рӯзгор» як хусусияти муштарак доранд: онҳо мекӯшанд, ки шахсиятро дар робита бо муҳити зиндагӣ, замони таърихӣ ва рисолати эҷодиаш муаррифӣ намоянд.

«РӮЗГОР» — ХУД ЯК ҚИСМИ ХОТИРАИ ЖУРНАЛИСТӢ

Мусоҳиба бо Ҷаҳонгири Султон «Аз мероси падар то сомонаи муосири расонавӣ» ба таърихи худи сомонаи «Рӯзгор», нақши Султон Ҳамад, идомаи кори расона ва нигоҳдории бойгонӣ бахшида шудааст.

Ин мавод аз он ҷиҳат ҷолиб аст, ки расона танҳо таърихи дигаронро сабт намекунад, балки дар бораи ташаккул ва идомаи фаъолияти худ низ маълумот медиҳад. Таърихи нашрия, сарнавишти бойгонӣ, кори таҳрирӣ ва кӯшишҳои нигоҳдории маводи гузашта ҷузъҳои муҳими таърихи журналистика мебошанд.

Вақте расона маводи бойгонии худро ҳифз мекунад ва ба хонанда дастрас мегардонад, он ба идомаи робитаи байни наслҳо мусоидат мекунад. Барои пажӯҳишгарони оянда чунин бойгонӣ метавонад манбаи омӯзиши забон, мавзӯъҳои иҷтимоӣ, чеҳраҳои фарҳангӣ ва тағйироти муҳити иттилоотӣ бошад.

Аз ин ҷиҳат, маводи марбут ба таърихи «Рӯзгор» танҳо қиссаи як сомона нест; он ҳамчунин намунаи он аст, ки чӣ гуна худи фаъолияти журналистӣ метавонад ба объекти таҳқиқоти таърихӣ табдил ёбад.

АЗ МУСОҲИБАИ РӮЗМАРРА ТО САРЧАШМАИ ТАЪРИХӢ

Баррасии 12 маводи нашршуда, ки 10 мусоҳибаи мустақилро фаро мегиранд, нишон медиҳад, ки бахши «Мусоҳибаҳо»-и «Рӯзгор» аз ҷиҳати мавзӯъ гуногун ва аз ҷиҳати иҷтимоиву фарҳангӣ пурмуҳтаво мебошад.

Дар ин маводҳо даҳ шахсият аз самтҳои гуногуни фаъолият равоншиносӣ, давлатдорӣ, фалсафа, адабиёт, журналистика ва ҳунар ба хонанда муаррифӣ мешаванд. Ҳар кадом аз онҳо таҷриба ва ҷаҳонбинии худро бо забони хеш баён мекунад. Маҷмӯи чунин нақлҳо имкон медиҳад, ки ҷомеа на танҳо тавассути рӯйдодҳо, балки аз тариқи сарнавишт ва андешаи инсонҳо низ шинохта шавад.

Албатта, арзиши таърихии мусоҳиба бо гузашти вақт ва тарзи нигоҳдориву истифодаи он боз ҳам равшантар мегардад. Барои он ки чунин маводҳо ба сарчашмаҳои боэътимоди таърихӣ табдил ёбанд, муҳим аст, ки матнҳо бо санаи дақиқ, номи муаллиф ва мусоҳибакунанда, пайвандҳои устувор ва дар ҷойҳои зарурӣ, истинод ба ҳуҷҷату сарчашмаҳои дигар нигоҳдорӣ шаванд.

Аммо ҳатто дар шакли мавҷуда, худи интихоби мавзӯъҳо нишон медиҳад, ки мусоҳиба метавонад вазифаи муҳимми иҷтимоӣ иҷро намояд: таҷрибаи инсониро сабт кунад, хотираи касбӣ ва фарҳангиро ҳифз намояд ва барои наслҳои оянда маводи шинохти замонро боқӣ гузорад.

Хулоса, самти интихобкардаи сомонаи «Рӯзгор» аз дидгоҳи таърихи мондагор аҳамияти ҷиддӣ дорад. Ин самт бо сабти хотираҳои шахсӣ, нигоҳдории таҷрибаи рӯзноманигорон, адибон, файласуфон ва ҳунармандон, инчунин бо инъикоси масъалаҳои муҳими ҷомеа ба ташаккули хотираи ҷамъиятӣ мусоидат мекунад.

Аҳамияти чунин фаъолият танҳо дар он нест, ки имрӯз хонанда бо шахсиятҳои шинохта ошно мешавад. Қимати аслии он дар он аст, ки садои инсонҳо, андешаҳои онҳо ва тасаввуроти замон сабт шуда, барои фардо боқӣ мемонанд.

Дар ин маъно, бахши «Мусоҳибаҳо»-и «Рӯзгор» метавонад на танҳо як гӯшаи журналистии сомона, балки як ҷузъи бойгонии зиндаи таърихи иҷтимоӣ, адабӣ ва фарҳангии тоҷикон бошад. Агар ин анъана пайваста идома ёбад ва маводҳо ба таври муназзам ҳифз шаванд, мусоҳибаҳои имрӯз метавонанд фардо ба сарчашмаҳое табдил ёбанд, ки аз рӯи онҳо таърихи андеша, таҷриба ва зиндагии ҷомеа омӯхта мешавад.

Субҳиддини Султон, «Рӯзгор»