Ғазалиёти Мавлавӣ дар овози Аҳмад Зоҳир

(Бо истинод ба китоби «Пайванди Аҳмад Зоҳир бо Мавлавӣ», Душанбе, 2007, саҳ. 36-47, 53-63)

АЗ «МАСТУ ТУ ДЕВОНА» ТО КАШФИ ХУДО

Аҳмад Зоҳир ёздаҳ ғазали Мавлоно Ҷалолиддини Балхиро ба оҳанг даровардааст. Ин шумора дар байни овозхонҳои форсизабон бештар аз ҳама аст. Чаро Мавлоно? Чаро ин қадар?

Ҷавоби худи Аҳмад Зоҳир. Ҷӯрабек Назриев аз ӯ пурсида буд: «Чаро ин қадар ашъори Мавлоно мехонӣ?» Аҳмад Зоҳир ҷавоб дод: «Ҷалолиддини Балхӣ ҳасби ҳоли маро гуфтааст. Ғазалиёти Мавлавӣ барои қалби захминам марҳаманд» (саҳ. 44). Ин суханон дар соли 1976, пас аз шаш моҳ зиндон ва марги модар гуфта шудааст.

«Пӯшида чун ҷон меравӣ». Ин ғазал ба шайх Салоҳиддини Заркӯбӣ бахшида шудааст. Мавлоно вақте садои зарбаи асбобҳои заркӯбиро мешунид, ба рақси самоъ медаровард. Аҳмад Зоҳир дар оҳанги ин суруд садоеро истифода кардааст, ки ба зарбаи заргарӣ шабоҳат дорад (саҳ. 38-39). Яъне, ӯ на танҳо шеър, балки ҳикояи эҷоди онро низ дарк кардааст.

Дигар ғазалҳои машҳур. «Ман масту ту девона» (бо тавсияи ӯ ба ҳозирон: «Кам хӯр ду-се паймона!»), «Ай қавми ба ҳаҷ рафта», «Биравед ай ҳарифон» аз ҷумлаи ёздаҳ ғазалеанд, ки дар китоб оварда шудаанд (саҳ. 53-63). Дар ҳар яке Аҳмад Зоҳир кўшидааст, ки ҳаяҷони мавлавӣ, сурхӣ ва пастӣ, хушию ғазабро дар оҳанг инъикос кунад.

Таъсири тасаввуф дар таронаҳои охирин. Таронаҳои охирини Аҳмад Зоҳир – «Худо бувад ёрет», «Оста буру, моҳи ман» – тадриҷан аз ишқи заминӣ ба ишқи илоҳӣ гузаштаанд. Худаш дар маҳфиле гуфта буд: «Ман ишқ ба он Зоти Илоҳӣ дорам, оста буру, моҳи ман, оста буру». Ин суруд дар тӯйҳо ҳам хонда мешуд, аммо мазмуни ирфонии он ҳис карда мешуд (саҳ. 34).

Аҳмад Зоҳир дар остонаи марг ба Мавлоно рӯ овард. Шӯри ғазалҳои Мавлоно дар овози ӯ дилҳоро ба ҳаяҷон меорад. Чуноне, ки Мавлоно гуфтааст: «Ҳар кӣ намедонад, бидонад». Аҳмад Зоҳир ин ҳақиқатро дар оҳангҳои худ нақш кард.

Субҳиддини Султон, "Рӯзгор"