Аҳмад Зоҳир – моҳи чиштиён ва хонақоҳи ишқ

(Бо истинод ба китоби «Пайванди Аҳмад Зоҳир бо Мавлавӣ», Душанбе, 2007, саҳ. 6-21, 36-44)

ДАРЕВШЕ, КИ БАРОИ ВАЙ МАРСИЯ ГУФТАНД

Чанде пас аз марги Аҳмад Зоҳир, дар хонақоҳи чиштиёни Кобул марсияе хонда шуд, ки дар он ӯро «моҳи чиштиён» мегуфтанд. То чӣ андоза ин овозхони ҷавон ба ин тариқати тасаввуф наздик буд?

Тариқати чиштия ва нақши мусиқӣ. Чиштия яке аз шохаҳои тасаввуф аст, ки мусиқиро «ғизои дил» мешуморад. Асосгузораш Хоҷа Муиниддин Ҳасани Чиштӣ соли 1136 дар Ҳирот таваллуд шудааст. Дар ин тариқат «самоъ» – шунидани сурудҳои ирфонӣ ва рақсидани дарвешон – ибодат ҳисобида мешавад (саҳ. 10-11). Мусиқӣ барои чиштиён воситаи расидан ба Худост.

Дар солҳои охири ҳаёташ Аҳмад Зоҳир бо маланге – дарвеши саргардон – шинос шуд. Ӯ қабл аз шиносоӣ ба таронаҳои Аҳмад Зоҳир, ки бар ашъори Мавлоно суруда шуда буд, дар хонақоҳ гӯш мекард ва дар вақти садои ӯ ба рақс медаровард (саҳ. 42-44). Баъзеҳо инро ба робитаи Мавлоно бо Шамси Табрезӣ монанд кардаанд.

Марсияи чиштиён, ки аз 44 байт иборат аст, дар китоб оварда шудааст. Дар он суханони «Моҳи чиштиён ниҳон шуд дар замин», «Ай вафодори ҷаҳони ишқу роз» бисёр ба назар мерасанд (саҳ. 65-68). Аҳли тариқат марги ӯро аз даст додани ёри наздик ҳисобидаанд.

Харобсозии мақбараи Аҳмад Зоҳир. Соли 1996 Толибон Кобулро гирифтанд. Яке аз аввалин корҳояшон хароб кардани мақбараи Аҳмад Зоҳир буд (саҳ. 50-51). Сабаб? Дар он ҷо ҳар сол рӯзи марги ӯ маросими ёдбуд баргузор мешуд, ки бо созу суруд идома меёфт. Толибон инро хилофи шариат медонистанд. Баъди суқути онҳо, мақбара аз нав барқарор карда шуд.

Аҳмад Зоҳир расман аз тариқати чиштия набуд, аммо дар он таъсир гузошт – бо овози худ. Ӯ хонақоҳҳоро ба садои ишқ ошнӣ кард. Дарвешон аз ӯ ҳамчун «моҳи чиштиён» ёд мекарданд. Ва ин эҳтиром то имрӯз боқӣ мондааст.

Субҳиддини Султон, "Рӯзгор"